Ταχυδρομικές κάρτες που βρίσκονται στη συλλογή μου. Πιθανόν να έχει εκδώσει και άλλες.
Το όρος ΚΕΔΡΙΟΝ εις Βυζάρι Αμαρίου Κρητης.
Αριθμός ελέγχου 9556
Ιερά Μονή Αρσανίου.
Αριθμός ελέγχου 9558
Όρος χιονοσκεπής (sic!) εις Βυζάρι Αμαρίου Κρήτης.
Αριθμός ελέγχου 9567
Ιερά Μονή Προφήτου Ηλιού.
Αριθμός ελέγχου 9569
Ιερά Μονή Ασωμάτων.
Αριθμός ελέγχου 9571
Άρθρο για τον Αριστόδημο Χατζηδάκη στο περιοδικό Ο ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΙΠΠΟΣ ΤΩΝ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ (Ρέθυμνο, Οκτώβρης '86)
Η πρώτη φωτογραφία δείχνει ένα Χανιώτη και είναι από το αρχείο του Γεωργίου Τζανή (τον οποίον και ευχαριστώ!)
Η δεύτερη προέρχεται από το οικογενειακό αρχείο ενός Χανιώτη (της συλλογής μου)
Ο φωτογράφος αυτός, ο Barthelemy Ballian, ήταν φωτογράφος στα Χανιά.
Το δελτάριο εστάλη από τον μαθηματικό Νίκο Κριτικό στην Μαρία Αμαριώτου, τότε (1926) σπουδάστρια στο Μόναχο. Κάνει λόγο και για την Κα Καραθεοδωρή.
Μόναχο, 16 / 8 / 26
Δεσποινίς Αμαριώτου,
Με μεγάλη μου χαρά έμαθα ότι περατώσατε τας εξετάσεις. Τα εγκάρδιά μου συγχαρητήρια γιαυτό. Εύχομαι ήδη να αναπαυθήτε και να χαρήτε την όμορφη φύσι της Βαυαρίας. Χθες ήλθα στην εκκλησία γιανά συναντήσω σας και την Κ. Καραθεοδωρή, αλλά ένα ιδιότροπο φυσικό μου ματαίωσε την συνάντησι μαζί σας. Το φυσικό που υπαινίσσομαι συνίσταται εις το ότι δεν αγαπώ να παραμένω στην εκκλησία και να μην πράττω λόγω της αθρησκείας μου εκείνο που οι άλλοι πράττουν. Γιαυτό μετά την τελευταία ευχή εξήλθα και σας περίμενα περιδιαβάζοντας έξω. Κατ' αυτόν τον τρόπον φαίνεται ότι σας διέφυγα. Είναι η αλήθεια ότι η απάντησίς μου στην πρότασί σας θα ήταν και άλλως αρνητική, επειδή το Σάββατο είχα προτείνει στην κ. Καραθεοδωρή έναν περίπατο τον οποίον εκείνη προτίμησε να αναβάλουμε για την επαύριον Κυριακή. Έτσι το απόγευμα δεν θεωρούσα τον εαυτόν μου ελεύθερο. Λυπούμαι ότι έχασα την ευκαιρία να σας κάμω συντροφιά και να γνωρίσω την δεσποινίδα αδερφή σας, αλλά ελπίζω ότι θα παρουσιασθή προσεχώς καμμιά άλλη. Θα σας παρακαλέσω μόνον να μου κάμετε 2 - 3 ημέρες πριν την ανακοίνωσι. Η πανσιόν μου έχει το τηλέφωνο 27 1 65. Βρίσκομαι σχεδόν πάντα εκεί περί το μεσημέρι 12 - 2 μ.μ. και το εσπέρας μετά τας 7.
Με πολλή τιμή
Ν. Κριτικός
Ο γνωστός Ιταλός ανθρωπολόγος Lidio Cipriani, του οποίου πρόσφατα κυκλοφόρησε ένα λεύκωμα με φωτογραφίες Κρητικών του 1942 (διαθέσιμο ΕΔΩ), δημοσίευσε ένα κείμενο στην Ιταλική εφημερίδα "Η ΣΚΟΠΙΑ" του Λασιθίου.
Το κείμενο δημοσιεύτηκε σε συνέχειες, αλλά έχω μόνο το πρώτο φύλλο δημοσίευσης (της 17ης Δεκεμβρίου 1942)΄.
Ath. Karanasios KANDIA CRETE
ΠΡΟΣΘΗΚΗ (26-11-2018)
Και άλλη φωτογραφία του ίδιου
Η σφραγίδα του
H cdv αυτή είναι φωτογράφου στα Χανιά, γύρω στα 1880. Δυστυχώς είναι φθαρμένη και δεν διακρίνονται τα στοιχεία του φωτογράφου.
Διακρίνεται ο τόπος ΧΑΝΙΑ
αλλά όχι το όνομα του φωτογράφου
Έχει και κάτι γραμμένο (ονόματα;)
Και στην πίσω πλευρά τα στοιχεία του φωτογράφου δεν διακρίνινται.
Η ΡΙΜΑ
Εσπάσα ν-τη τη(ν) φυλακή φεύγουν απ' το μπεντένι,
πολλοί εκουτσαθήκανε οι κακαποδομένοι.
Στη Γέργερην επήγανε στο(ν) σπήλιο του Κουρμούλη,
διάλε την τρίχα που 'λειξε γιανά ποθάνουν ούλοι.
Οσοι κι αν είστε Χρισ(τ)ιανοί και βλέπετε τον ήλιο,
κλάψετε τον Πρωτόπαπα, που πόθανε στον(ν) σπήλιο.
Μέσα στο(ν) σπήλιο πόθανε κι εκειδά τον εθάψα,
κι οι γι-άλλοι εφύγαν από κειά και στα Σφακιά εγκάψα.
Στη Λίμνη στον Κυπάρισσο επήγανε κι εκάτσα
κι είδανε την Ανώπολη κι εβαριαναστενάξα.
Τα σπίθια κι ούλα τα δεντρά τα είχανε καημένα
κι ούλα τα γυναικόπαιδα τά 'χανε ξορισμένα.
Στη φυλακή ΄χε τάξιμο ο γέρο - Σγουρομάλλης,
να φύγει από τη φυλακή το τάξιμο να κάμει.
Το τάξιμό του ήτανε μια πέτρα να σηκώσει
κι όπου 'θελε να κουραστεί 'κκλησιά να θεμελιώσει.
Μια καντουνάδα σήκωσε και παίρνει ίσια κάτω
και στο Βιγγλί κουράστηκε και την-ε θέτει κάτω.
Εις το Βιγγλί κουράστηκε κι εκειδά θεμελιώνει
μιαν εκκλησία ο Σγουρός και την-ε τελειώνει.
Μιαν εκκλησιά ετέλειωσε και Αη-Λιας γροικάται,
αυτό δεν είναι ψώματα, σήμερο λουτρουγάται.
(Ανώπολη. Πληροφορητής: Παύλος Π. Χατζηπολάκης, 1983)
ΣΧΟΛΙΑ
1. To τραγούδι τραγουδιέται με τον Σκοπό του Τραγουδιού του Δασκαλογιάννη, αλλά παρέμβλητο στο ριζίτικο τραγούδι:
-- Χριστέ, να σπούσαν οι φλακές να 'φευγα απού το Κάστρο,
να πάρω δίπλα τσι κορφές να βγω στον Ψηλορείτη,
να μου βγορίσου τα Σφακιά, τσ' Ανώπολης ο Κάμπος,
ν' ακούσω αρμάτω ταραχή.
(Σε άλλες παραλλαγές ο στίχος:
να μου βγορίσου τα Σφακιά, τσ' Ανώπολης ο Κάμπος
φέρεται ως:
να μου βγορίσου τα Σφακιά, τ' Αρμί του Καλλικράτη.)
Σε κάθε "κοντυλέ" από το ριζίτικο παρεμβάλλουν μερικούς στίχους από την ρίμα.
Χριστέ, να σπούσαν οι φλακές να 'φευγα απού το Κάστρο,
να πάρω δίπλα τσι κορφές,
ΣΤΙΧΟΙ ΡΙΜΑΣ
να πάρω δίπλα τσι κορφές, να βγω στον Ψηλορείτη,
να μου βγορίσου τα Σφακιά,
ΣΤΙΧΟΙ ΡΙΜΑΣ
να μου βγορίσου τα Σφακιά, τσ' Ανώπολης ο Κάμπος,
ν' ακούσω αρμάτω ταραχή.
ΣΤΙΧΟΙ ΡΙΜΑΣ
Ομοίως τραγουδιέται το Τραγούδι του Βιγγλοθοδωρή (ΕΔΩ)
2. Το τραγούδι αρχίζει με περιγραφή της απόδρασης, όπως υπάρχει στο Τραγούδι του Δασκαλογιάννη (στίχοι 841 κ.ε. έκδοση Λαούρδα):
Σωστούς τρεις χρόνους κάμασι στο σκότος φλακιασμένοι,
ώστ' απού σπάσαν τη φλακή και ένας-ένας φεύγει.
Κι έχει και ένα αυτούσιο δίστιχο από το Τραγούδι (σ. 855-6):
Οσοι κι αν είσθε Χρισθιανοί και βλέπετε τον ήλιο,
κλάψετε τον Πρωτόπαπα, π' απόθανε στο σπήλιο.
Στη συνέχεια αναφέρεται στο τάξιμο του Νικ. Βλάχου (Σγουρομάλλη), αδερφού του Δασκαλογιάννη, να χτίσει εκκλησία.
Ουσιαστικά αυτό είναι και το θέμα της ρίμας. Η εκκλησία Προφήτης Ηλίας στη γειτονιά Λιμνιά είναι οικογενειακή της οικογένειας Σγουρού (Σγουρινάκη) της Ανώπολης και τελευταίος επίτροπος ήταν ο Γεώργιος Σγουρός.
Παρόμοιο τάξιμο υπάρχει επίσης και για την εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης στην Ανώπολη. Σύμφωνα με την παράδοση είχε τραυματιστεί το αγόρι ενός Βλάχου στον Αγιο Ιωάννη Σφακίων και ο πατέρας του έκανε τάξιμο να σωθεί το παιδί και να σηκώσει μία πέτρα και όπου κουραστεί να την αποθέσει και να χτίσει εκκλησία. Και αυτή η εκκλησία είναι οικογενειακή των Βλάχων και τελευταίος επίτροπος ήταν ο Βλάχος στο Λουτρό (Ανδρέας Δασκαλογιάννης, που έμενε στο Λουτρό).
3. Οι τελευταίοι στίχοι
(Μιαν εκκλησιά ετέλειωσε και Αη-Λιας γροικάται,
αυτό δεν είναι ψώματα, σήμερο λουτρουγάται.)
είναι "διαβεβαιωτικοί" για την ύπαρξη της εκκλησίας. Παρόμοια διαβεβαίωση βρίσκουμε και σε μιαν άλλη ρίμα (Ρίμα του Αλγερινού ή Αυγερινού, κατά δική μου καταγραφή) που αναφέρεται και αυτή σε χτίσιμο εκκλησίας στ' Ασκύφου:
εκειά εχτίστηκε ο Χριστός, λένε, δεν είναι ψέμα.
4. Τοπωνύμια:
Σπήλιος του Κουρμούλη: "Η σπηλιά αυτή βρίσκεται ανάμεσα στον Πρινιά και την Αγία Βαρβάρα στα Ηρακλειώτικα (Μαλεβύζι)" όπως γραφει ο Β. Λαούρδας στην έκδοσή του Τραγουδιού του Δασκαλογιάννη. Εχει γίνει ανακομιδή οστών που βρέθηκαν στην σπηλιά κι έχουν εναποτεθεί δίπλα στο άγαλμα του Δασκαλογιάννη στην Ανώπολη.
Λίμνη: Τοποθεσία βόρεια της Ανώπολης, όπου υπάρχουν πηγάδια. Ο συγκεκριμένος κυπάρισσος λέγεται ότι είναι ένας που υπάρχει ακόμα εκεί.
Βιγγλί: Είναι στη γειτονιά Λιμνιά (τα).
ΠΡΟΣΘΗΚΗ
Μία δημοσίευση του τραγουδιού υπάρχει στο περιοδικό ΚΡΗΤΗ, τεύχος 42, Μάιος 1977, σελ. 52
ΨΗΦ. ΤΡΑΓΟΥΔΙ
